Discourses From the East
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত জাৰ্মানীয়ে নিজৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ বীভৎস অধ্যায়টোৰ সৈতে মুখামুখি হোৱাৰ যি অভূতপূৰ্ব প্ৰচেষ্টা চলাইছিল, সেয়া আছিল বিশ্ব ইতিহাসত এক অনন্য উদাহৰণ। জাৰ্মান ভাষাত ‘Erinnerungskultur’ মানে ইংৰাজীত culture of remembrance, এই স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে কেৱল অতীতক স্মৰণ কৰাই নহয়, বৰঞ্চ ফেছিবাদ আৰু হলোকাষ্টৰ ভয়াৱহ উত্তৰাধিকাৰৰ সৈতে এক গভীৰ, জটিল আৰু নিৰন্তৰ সংলাপ প্ৰতিষ্ঠা কৰি আহিছে। Cornelissen (2015)-ৰ মতে, স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে দৈনন্দিন জীৱনত স্মৰণৰ পদ্ধতিসমূহক সামৰি লয় আৰু ব্যক্তিগত তথা সামূহিক স্মৃতিয়ে ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায় তাক প্ৰতিফলিত কৰে। ঐতিহাসিক নৃশংসতাৰ সৈতে এই নিৰন্তৰ সংযোগে জাৰ্মানীত স্বৈৰাচাৰৰ বিৰুদ্ধে এক অপৰিহাৰ্য সুৰক্ষা প্ৰদানৰ লগতে সমকালীন জাৰ্মান গণতন্ত্ৰৰ ভেটিও শক্তিশালী কৰি আহিছে।
জাৰ্মানীৰ স্মৃতি সংস্কৃতি বুজিবলৈ প্ৰথমে স্মৃতি অধ্যয়নৰ তাত্ত্বিক ভিত্তিসমূহ পৰীক্ষা কৰা প্ৰয়োজন। বিংশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগত Maurice Halbwachs য়ে স্মৃতিৰ সামাজিক মাত্ৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি প্ৰতিপন্ন কৰিছিল যে সামূহিক স্মৃতিসমূহ ব্যক্তিগতভাৱে উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে লাভ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সামাজিকভাৱে নিৰ্মিত হয়। এই মৌলিক ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি Jan Assmann য়ে যোগাযোগমূলক স্মৃতি (communicative memory) আৰু সাংস্কৃতিক স্মৃতি (cultural memory) ৰ মাজত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য স্থাপন কৰিছিল। Assmann আৰু Czaplicka (1995) ৰ মতে, যোগাযোগমূলক স্মৃতিয়ে দৈনন্দিন মৌখিক আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে তিনিৰ পৰা চাৰি প্ৰজন্ম, অৰ্থাৎ প্ৰায় আশীৰ পৰা এশ বছৰলৈকে সংৰক্ষিত হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে, সাংস্কৃতিক স্মৃতিয়ে পাঠ, স্মাৰক, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু অন্যান্য মাধ্যমত বস্তুগত ৰূপ লয় আৰু সহস্ৰাব্দ ধৰি থাকিব পাৰে (Assmann, 2008)।
জাৰ্মান Erinnerungskultur বুজিবলৈ এই তাত্ত্বিক কাঠামো অত্যন্ত প্ৰাসংগিক কাৰণ জাৰ্মানীয়ে জীৱন্ত অভিজ্ঞতাক স্মাৰক স্থান, শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰম আৰু স্মৰণীয় আচাৰৰ জৰিয়তে প্ৰাতিষ্ঠানিক সাংস্কৃতিক স্মৃতিলৈ পৰিৱৰ্তন কৰিছে। Aleida Assmann য়ে যুদ্ধোত্তৰ জাৰ্মানীত ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু চৰকাৰী স্মৃতিৰ মাজৰ জটিল সম্পৰ্ক উন্মোচন কৰিছিল। তেওঁৰ গৱেষণাই প্ৰমাণ কৰে যে সাংস্কৃতিক স্মৃতিয়ে সামূহিক একত্ৰীকৰণৰ শক্তি হিচাপে কাম কৰে যদিও ৰাজনৈতিক শক্তিসমূহে ইয়াক বিতৰ্কিত বা পৰিৱৰ্তন কৰিব পাৰে।
জাৰ্মানীৰ বৰ্তমানৰ স্মৃতি সংস্কৃতি হলোকাষ্টৰ পিছত তৎক্ষণাৎ গঢ়ি উঠা নাছিল। বৰঞ্চ দশকজুৰি চলা বিবাদ, অস্বীকাৰ আৰু ক্ৰমান্বয়ে স্বীকৃতিৰ মাজেৰে ই বিকশিত হৈছে। যুদ্ধৰ পিছৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত পূব আৰু পশ্চিম দুয়োখন জাৰ্মানীয়ে ঐতিহাসিক দায়িত্বৰ পৰা আঁতৰি থকাৰ চেষ্টা কৰিছিল। পশ্চিম জাৰ্মানীয়ে নাৎসী অপৰাধৰ আলোচনা এৰাই চলিছিল আনহাতে পূব জাৰ্মানীয়ে নিজকে ফেচিষ্ট-বিৰোধী ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি দায়িত্বৰ পৰা মুক্ত হ’বলৈ চেষ্টা কৰিছিল । পঞ্চাশৰ দশকত নীৰৱতাৰ এই সংস্কৃতিয়েই প্ৰাধান্য লাভ কৰিছিল।ষাঠিৰ দশকত ছাত্ৰ আন্দোলনে এই পৰিস্থিতি পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিলে। তৰুণ প্ৰজন্মই পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰজন্মক নাৎসী অতীতৰ বিষয়ে স্পষ্টভাৱে কথা ক’বলৈ বাধ্য কৰালে। ১৯৬১ চনত ইতিহাসবিদ Fritz Fischer য়ে প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত জাৰ্মানীৰ ভূমিকাৰ ওপৰত প্ৰকাশ কৰা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থই জাৰ্মান ঐতিহাসিক দায়বদ্ধতাৰ বিষয়ে ব্যাপক আলোচনাৰ সূত্ৰপাত কৰিলে ।আশীৰ দশকত Historikerstreit বা ইতিহাসবিদসকলৰ বিতৰ্কই হলোকাষ্টৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিলে।
১৯৭০ চনত পশ্চিম জাৰ্মান চেন্সেলৰ Willy Brandt য়ে ৱাৰ্ছ’ ঘেটোৰ ইহুদী শিকাৰসকলৰ স্মাৰকত হঠাতে আঁঠুকাঢ়ি বহি পৰা ঘটনাটো জাৰ্মান স্মৃতি সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মুহূৰ্ত আছিল। এই স্বতঃস্ফূৰ্ত আৰু আন্তৰিক অনুভাৱনে ঐতিহাসিক দোষ স্বীকাৰ কৰাৰ প্ৰতীক হৈ পৰিল আৰু ফেডাৰেল ৰিপাব্লিকৰ দৃষ্টিভংগীত আমূল পৰিৱৰ্তন সূচিত কৰিলে। পৰৱৰ্তী সময়ত স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে ক্ৰমাগতভাৱে বিকশিত হৈ পুনৰ একত্ৰিত জাৰ্মানীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয়ৰ কেন্দ্ৰীয় উপাদান হৈ পৰিল।
সমকালীন জাৰ্মান স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে বিভিন্ন প্ৰাতিষ্ঠানিক আৰু স্মৰণীয় ৰূপত প্ৰকাশ পায়। বাৰ্লিনত ২০০৫ চনত উদ্ঘাটন কৰা হত্যা কৰা ইহুদীসকলৰ স্মাৰকে দেখুৱায় যে ফেডাৰেল ৰিপাব্লিকে হলোকাষ্ট স্মৰণক ৰাষ্ট্ৰীয় সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত কেনেদৰে প্ৰাতিষ্ঠানিক কৰিছে। ২,৭১১ টা কংক্ৰিটৰ স্তম্ভৰে নিৰ্মিত এই বিশাল স্মাৰকটো ৰাজধানীৰ কেন্দ্ৰত Reichstag আৰু Brandenburg Gate ৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ বিমূৰ্ত ডিজাইনে দৰ্শকক ব্যক্তিগত ব্যাখ্যাৰ স্বাধীনতা দিয়ে আৰু লগতে নিৰন্তৰ দৃশ্যমানতা বজাই ৰাখে ।তৃণমূল পৰ্যায়ৰ উল্লেখযোগ্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত য’তে ত’তে Stolpersteine বা “উজুটি খোৱা শিল”সমূহ অন্যতম। শিল্পী Gunter Demnig য়ে সৃষ্টি কৰা এই সৰু পিতলৰ ফলকসমূহ হলোকাষ্ট ভুক্তভোগীসকলৰ পূৰ্বৰ বাসগৃহৰ বাহিৰত ফুটপাথত স্থাপন কৰা হয়। বৰ্তমান জাৰ্মানী আৰু ইউৰোপৰ ১,২০০ তকৈ অধিক চহৰত এই স্মাৰকসমূহ দৃষ্টিগোচৰ হৈছে। Hager আৰু Pereira ৰ গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে বাৰ্লিনৰ যিবোৰ অঞ্চলত Stolpersteine আছে তাত সোঁপন্থী দলৰ সমৰ্থন কম ।শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তৰুণ প্ৰজন্মৰ ওচৰলৈ স্মৃতি সংস্কৃতি প্ৰেৰণৰ বাবে অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। জাৰ্মান বিদ্যালয়ৰ পাঠ্যক্ৰমত কনচেনট্ৰেচন শিবিৰ স্মাৰক ভ্ৰমণ বাধ্যতামূলক । জাৰ্মান শিক্ষা ব্যৱস্থাই সকলো ষোল্লখন ফেডাৰেল ৰাজ্যৰ Bildungspläne বা পাঠ্যক্ৰম কাঠামোৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰীয় সমাজবাদ আৰু হলোকাষ্টৰ ব্যাপক অধ্যয়ন নিশ্চিত কৰে। প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত আৰম্ভ হোৱা এই শিক্ষা মাধ্যমিক স্তৰত অধিক তীব্ৰতৰ হয়। সাধাৰণতে নৱম বা দশম শ্ৰেণীত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে Dachau, Bergen-Belsen, Buchenwald , Weimar বা Sachsenhausen ৰ দৰে পূৰ্বৰ কনচেনট্ৰেচন শিবিৰলৈ বহুদিনীয়া শৈক্ষিক ভ্ৰমণ কৰে ।
এই ভ্ৰমণসমূহত ঐতিহাসিক প্ৰসংগ বুজোৱা প্ৰস্তুতিমূলক পাঠ, প্ৰশিক্ষিত শিক্ষাবিদসকলৰ পৰিচালনাত ভ্ৰমণ, জীৱিত সাক্ষীৰ সাক্ষ্যসহ প্ৰাথমিক উৎসসমূহ বিশ্লেষণ কৰা কৰ্মশালা আৰু ঐতিহাসিক পাঠক বৰ্তমানৰ গণতান্ত্ৰিক দায়িত্বৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা প্ৰতিফলন অধিবেশন অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। স্মাৰক শিবিৰসমূহে এই ক্ষেত্ৰত নিজেই উন্নত শৈক্ষিক কাৰ্যসূচী প্ৰস্তুত কৰিছে। নিউয়েংগাম মেম’ৰিয়েলৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সমসাময়িক শৈক্ষিক আদেশসমূহ উল্লেখ কৰিবলৈ বিশেষজ্ঞ আয়োগ গঠন কৰিছে, সেইসকলে ঐতিহাসিক নিৰ্যাতনক বৰ্তমানৰ বৰ্ণবাদ আৰু সোঁপন্থী উগ্ৰবাদৰ প্ৰত্যাহ্বানৰ সৈতে সংযোগ কৰে ।Ravensbrück Memorial য়ে লিংগ-নিৰ্দিষ্ট নিৰ্যাতনৰ দিশসমূহ পৰীক্ষা কৰা কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায় আনহাতে Sachsenhausen Memorial য়ে প্ৰতিৰোধ আৰু সহযোগিতাৰ বিষয়ে শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
জাৰ্মানীৰ স্মৃতি সংস্কৃতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা কেৱল নৈতিক দায়বদ্ধতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই গণতন্ত্ৰ ৰক্ষাৰ এক ব্যৱহাৰিক আৱশ্যকতা। স্মৃতি তত্ত্ববিদ আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞানীসকলে ক্ৰমাগতভাৱে স্বীকাৰ কৰি আহিছে যে ঐতিহাসিক নৃশংসতাৰ সৈতে নিৰন্তৰ সংযোগে স্বৈৰাচাৰ আৰু বিদেশী ভীতিৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে। এই নৃশংস অন্যায়ৰ মুখামুখি হোৱা আৰু ইয়াৰ পৰা শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাটো গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ বজাই ৰখাৰ বাবে আজীৱন শিক্ষা প্ৰক্ৰিয়াৰ অংশ।
বৰ্তমান সময়ত এই প্ৰয়োজনীয়তা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। Alternative für Deutschland (AfD) নামৰ সোঁপন্থী দলটোৱে জীৰ্মানীৰ প্ৰতিষ্ঠিত Erinnerungskultur বা স্মৃতি সংস্কৃতি পদ্ধতিক প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুকলিকৈ প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে। AfD ৰ বিশিষ্ট নেতা Björn Höcke য়ে ২০১৭ চনত বাৰ্লিন হলোকাষ্ট স্মাৰকক “লজ্জাৰ স্মাৰক” বুলি অভিহিত কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় স্মৃতি সংস্কৃতিত আমূল পৰিৱৰ্তনৰ আহ্বান জনাইছিল। এনে আচৰণে প্ৰকৃততে সোঁপন্থী আন্দোলনসমূহে ঐতিহাসিক জবাবদিহিতাৰ প্ৰতি ক্ষোভ কেনেকৈ শোষণ কৰে তাৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰে।
অভিজ্ঞতালব্ধ গৱেষণাই এই বিবাদৰ গুৰুত্ব প্ৰদৰ্শন কৰে। পৰিমাণগত অধ্যয়নসমূহে স্মৃতিচাৰণ সংস্কৃতিত প্ৰজন্মগত আৰু আঞ্চলিক ভিন্নতা প্ৰকাশ কৰিছে। যুৱ জাৰ্মান আৰু পূৰ্বৰ পূব জাৰ্মানীৰ লোকসকলে ঐতিহাসিক সংযোগৰ বিভিন্ন প্ৰবণতা প্ৰদৰ্শন কৰে । Multidimensional Memory Monitor (MEMO) অধ্যয়নে পাইছিল যে ৩৭% জাৰ্মানে ১৯০০ চনৰ পিছত জাৰ্মান ইতিহাসত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ-সম্পৰ্কীয় ঘটনাসমূহক আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি চিনাক্ত কৰিছিল, আনহাতে ৩৯%য়ে পুনৰ্মিলনক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল।সমালোচনাত্মকভাৱে, যুৱ জাৰ্মানসকলে ৰাষ্ট্ৰীয় সমাজবাদৰ সময়ত অপৰাধীসকলৰ ভিতৰত জাৰ্মানসকলৰ অনুপাত আছিল সৰ্বাধিক আৰু দোষমুক্তিকৰণ আখ্যান গ্ৰহণ কৰিবলৈ ইচ্ছা প্ৰদৰ্শন কৰা নাছিল। এই কথাই বুজাই যে জাৰ্মানীৰ শিক্ষামূলক কাৰ্যসূচী আৰু স্মৃতিসৌধসমূহে নৱ প্ৰজন্মক ইতিহাসৰ বিষয়ে সমালোচনাত্মকভাৱে চিন্তা কৰিবলৈ আৰু অতীতৰ অপৰাধৰ বাবে অজুহাতৰ আশ্ৰয় নলবলৈ শিকাইছে আৰু সফল হৈছে।
জাৰ্মানীয়ে বৰ্তমান “জীৱিত সাক্ষীবিহীন স্মৰণ”(commemoration without survivors )ৰ যুগত প্ৰৱেশ কৰিছে আৰু স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে মৌলিক পৰিৱৰ্তনৰ সন্মুখীন হৈছে। প্ৰত্যক্ষদৰ্শী সাক্ষ্যৰ অনিবাৰ্য ক্ষতিয়ে ঐতিহাসিক চেতনা বজাই ৰখাৰ বাবে নতুন পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজনীয়তা সৃষ্টি কৰিছে।সমান্তৰালভাৱে, “বহুমুখী স্মৃতি” (multidirectional memory) ৰ বিষয়ে বিতৰ্কসমূহে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে যে হলোকাষ্ট-কেন্দ্ৰিক স্মৃতিচাৰণে নামিবিয়াত জাৰ্মান ঔপনিবেশিক অপৰাধকে ধৰি অন্যান্য ঐতিহাসিক নৃশংসতাসমূহক সামৰি ল’বলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ’ব লাগে নে নালাগে । এই আলোচনাসমূহে স্মৃতি সংস্কৃতিৰ পৰিসৰ, পদ্ধতি আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে ব্যাপক উত্তেজনা প্ৰতিফলিত কৰে।কিছুমান সমালোচকে মত পোষণ কৰে যে স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে প্ৰব্ৰজন পটভূমিৰ সম্প্ৰদায়সমূহক অসমানুপাতিকভাৱে লক্ষ্য কৰে ।Erinnerungskultur ৰ ৰাজনীতিকৰণ, বিশেষকৈ ইজৰাইলৰ সৈতে দেশখনৰ সম্পৰ্ক আৰু ইহুদীবিদ্বেষৰ বিষয়ে বিতৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত, স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে সমসাময়িক ভূ-ৰাজনৈতিক উদ্বেগসমূহৰ সৈতে জটিলতাৰে সংযুক্ত।
এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সত্ত্বেও স্মাৰক স্থানসমূহত শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীৰ শেহতীয়া গৱেষণাই আশাব্যঞ্জক কৌশল প্ৰদৰ্শন কৰিছে। প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সকলোৰে সুবিধাৰ বাবে স্মাৰক স্থানসমূহত youth hostel নিৰ্মাণ কৰিছে । Weimar ৰ Other Music Academy য়ে উদ্ভাৱনীমূলক পদ্ধতিৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে। এই একাডেমীয়ে ইহুদী আৰু নাৎসী বংশধৰ, ইজৰাইলী আৰু ফিলিস্তিনীৰ দৰে বিভিন্ন গোটৰ মাজত সাক্ষাৎকাৰ আৰু সংলাপ সৃষ্টি কৰিছে যিয়ে হলোকাষ্টৰ শিক্ষাক সমকালীন গণতান্ত্ৰিক প্ৰত্যাহ্বানত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে।
সামৰণি
এখন সমাজে নিজৰ অপৰাধৰ স্মৃতিক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয়ৰ মৌলিক উপাদান হিচাপে পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰাতিষ্ঠানিকীকৰণ কৰিছে সেই কথা জাৰ্মানীৰ স্মৃতিচাৰণ সংস্কৃতিয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। যোগাযোগমূলক আৰু সাংস্কৃতিক স্মৃতিক পৃথক কৰা পৰিশীলিত তাত্ত্বিক কাঠামোত প্ৰতিষ্ঠিত, Erinnerungskultur যুদ্ধোত্তৰ অস্বীকৃতিৰ পৰা দশকজোৰা বিবাদৰ মাজেৰে স্মাৰক, শৈক্ষিক পদ্ধতি আৰু স্মৃতিচাৰণমূলক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক পদ্ধতিলৈ বিকশিত হৈছে। এই ৰূপান্তৰ স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে বা অনিবাৰ্যভাৱে সংঘটিত হোৱা নাছিল, বৰং নিৰন্তৰ সামাজিক সংগ্ৰামৰ মাজেৰে হৈছে, বিশেষকৈ সেইসকল লোকৰ দ্বাৰা যিসকলে ঐতিহাসিক অপৰাধসমূহ পাহৰি যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।
এই স্মৃতি সংস্কৃতিয়ে নৈতিক দায়বদ্ধতাৰ লগতে ব্যৱহাৰিক গণতান্ত্ৰিক আৱশ্যকতাও সামৰি লয়। গৱেষণাই প্ৰদৰ্শন কৰা অনুসৰি, স্মাৰক পদ্ধতি আৰু শৈক্ষিক কাৰ্যসূচীয়ে ৰাজনৈতিক মনোভাৱক পৰিমাপযোগ্যভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে, চৰম সোঁপন্থী উগ্ৰতাবাদ হ্ৰাস কৰি সমালোচনাত্মক ঐতিহাসিক চেতনা বৃদ্ধি কৰে। পুনৰুত্থিত স্বৈৰাচাৰীবাদ আৰু বিদেশীবিদ্বেষৰ যুগত, জাৰ্মানীৰ ঐতিহাসিক নৃশংসতাৰ সৈতে পদ্ধতিগত সংযোগে বৰ্তমানৰ সমাৰূপ প্ৰবণতাসমূহ চিনাক্ত আৰু প্ৰতিৰোধ কৰাৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় সঁজুলি প্ৰদান কৰে।
তথাপি স্মৃতি সংস্কৃতি বিতৰ্কিত আৰু দুৰ্বল হৈয়েই আছে। চৰম সোঁপন্থী ৰাজনৈতিক আন্দোলনৰ উত্থান, জনগাঁথনিৰ পৰিৱৰ্তন, আৰু জীৱিত সাক্ষীৰ সাক্ষ্যৰ অনিবাৰ্য ক্ষতি—এই সকলোবোৰে প্ৰতিষ্ঠিত স্মৃতিচাৰণ পদ্ধতিসমূহৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বান সৃষ্টি কৰে। একে সময়তে সত্য, ন্যায় আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ প্ৰতি মৌলিক প্ৰতিশ্ৰুতি অটুট ৰাখি, Erinnerungskultur ৰ প্ৰয়োজনীয়তা নিহিত আছে ইয়াৰ এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাৰ সক্ষমতাত। হলোকাষ্ট জীৱিত ব্যক্তি Ruth Klüger য়ে পৰ্যবেক্ষণ কৰাৰ দৰে, প্ৰশ্নটো স্মৰণ কৰিব নে নকৰিব সেয়া নহয়, বৰং কেনেদৰে প্ৰকৃতভাৱে স্মৰণ কৰিব সেইটোহে আচল কথা। স্মৰণ কৰোতে যাতে ঐতিহাসিক বাস্তৱতা অস্পষ্ট কৰি মাত্ৰ নিয়মাফিক হৈ থাকিব নালাগে, তাৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ হোৱা উচিত। জাৰ্মানীৰ স্মৃতিচাৰণ সংস্কৃতিয়ে প্ৰদৰ্শন কৰে যে ঐতিহাসিক আঘাতৰ সন্মুখীন হোৱা, যিমানেই বেদনাদায়ক নহওক কিয়, অস্বীকাৰ বা পৰিহাৰতকৈ গণতন্ত্ৰৰ বাবে অধিক শক্তিশালী ভেটি প্ৰদান কৰে। নিজৰ জঘন্যতম অধ্যায়ৰ স্মৃতিক প্ৰাতিষ্ঠানিকীকৰণ কৰি, জাৰ্মানীয়ে প্ৰজন্মৰ মাজেৰে ঐতিহাসিক চেতনা সঞ্চাৰণ কৰিছে।লগতে নাগৰিকসকলক গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভংগুৰতাৰ বিষয়ে শিক্ষা দিয়াৰ, আৰু ফেছিবাদৰ বিৰুদ্ধে সতৰ্কতা বজাই ৰখাৰ প্ৰক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰিছে। এই অৰ্থত, Erinnerungskultur কেৱল অতীতৰ অপৰাধৰ স্বীকৃতি নহয়, বৰং সেইবোৰৰ পুনৰাবৃত্তি প্ৰতিৰোধ কৰাৰ এক নিৰন্তৰ অঙ্গীকাৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
উৎস
Assmann, J. (2008). Communicative and cultural memory. In A. Erll & A. Nünning (Eds.), Cultural memory studies: An international and interdisciplinary handbook (pp. 109-118). Berlin: Walter de Gruyter.
Böll Foundation. (2021). The journey is the destination: German politics of remembrance and their contradictions.
Cornelißen, C. (2015). Remembrance: From collective to cultural memory. In A. Erll & A. Nünning (Eds.), A companion to cultural memory studies. Berlin: De Gruyter.
Deutschland.de. (2019). World War II and Holocaust: Germany’s culture of remembrance.
Geschke, D., Sassenberg, K., Ruhrmann, G., & Sommer, D. (2019). Mapping memory culture in Germany: What, how, and why Germans remember. Memory Studies, 12(5), 522-538.
Velicu, A. (2011). Cultural memory and national identity. Journal of Aesthetics & Culture,
