NELI RATCHARI AKAI

Share This Article
,

Nelitum ke ratchari avarmon pen kacherap ahembang. Nelipo ratchari ahem pen chepadon cheparapdet penke nelitum chepho-chero ongdung atumke ratchari arpu alongsi do. Nelipo methang ta isi sorkar arpu alongsi kedo. Lasi bihek akopen nelimethang ta ratchari avarmon angbongsi the’ding lo. Nelipesar asopo neli ik ke nelitum akorte aklengsi ason lo. Alang bihek penta penangan ason aputhak aning kephophe aning kangsamse do. College along men chethapdunde aphrangsi alang election kithurdun. Alang lason keklemtap keklemphru ajok nelipo aphan penang’an pasiksak lo.

Neli high school angdeng kacharli tangte aphrangsi nelipo nelipai chevoijui lo. Lasi 1973 aningkan Cotton College along Pre-University (Science) men kachethapdun ahut nelike kevek abang kave atelong le talo langbi ajo damtap damphru asonsi mandet lo. 1975 aningkan Meghalaya Barapani (Umiam) kedo Union Christian College along Arts Stream along men chethapdet aphi’ansi nelikai along ningkangsam lapen ningkithir vang lo. Labangso aphi, kai kaboche ahok ajor kelongji atovar chorisi 1977 aningkan Cotton College along Philosophy a’subject ‘honours’ enponsi BA angdeng men chethapdun lo. Bonta chiklo jonthom jonphli aphi penke nelining bobthudet lo. Halabangso apor Assam along national lapen state – la longni ta ratchari kithirthedet apor lo. Laso ahut Assam Movement ta updut apor lo.

1977 pen 1979 aningkan angbongsi neli ratchari akai kecheng ponlo. Cotton College henlo riso-ejang atum angbong ratchari aphuthak chingvai chingsai ahongjai lo. Ladak kedopensi neli kangtung muchot lapen kachingthurmi ‘Assamese nationalism’ alamchot kalisi kaprek kaprek ‘progressive left ideology’ penta chichini lo. Halabangso ahut keklang kisung alamthe pen danglok kaprek kaprek adet kaprek kaprek ahamphang, ratchari lapen choki-chokam alamthe aphuthak nelitum angbong arsikjit kachingvai lapen thedung lamchihili dolo. Lothan a’sirkut pente lahai alamthe alongsi akele nelining hangrong lo. Laso ajok lo kacharli pente neli ‘ratchari aphuthak chethan-chimum’ alongsi kachetongdun ongmunak lo. Laso ningkan hini angbongsi ne jongjung kamatha, kachini ason amung ke nangplang lo. Hamphang lapen somindar aphan ahok’et lapen sonthan asarti pen kelangji aphan charli lo.

BA angdeng paplengdet aphi neli Karbi Anglong along kaprek adet amonit karphlung akachesong (anti-foreigners movement) along cherapdun lo. Karbi Anglong Gana Sangram Samity ameiphu arpu neli dengponlo lapen Karbi Anglong Students’ Union atum pen chelangsi laso kachesong ja ponlo. All Assam Gana Sangram Parishad (AAGSP) lapen All Assam Students’ Union (AASU) atumpen pachetonsi nelitum inglong ajilat anke kachesong japon lo. Bonta 1981 aningkan aphi kachesong ta pejo pejo nangthut lo lapen kapaduke chingtonkok khangjang ason lo. Labangso aphi neli Guwahati along kedo isi public sector company along voreng asai choklemdun lo laso pen aphithuta neli Delhi along kaprek isi voreng asai choklemdunthu lo. Bonta 1983 aningkan Assam alongri hamphang avarmon puthot soluk-sodak nangdokok ajok neli sakori cheosi hem chevangjui lo. Labangso aphi kaprek kaprek hamphang asai klemdun lo. Karbi Riso-Nimso Rong’aje katalon along kisik-kedang pen anparta Karbi Anglong along kechengsi jongjung a College- Rangsina College kaparjap arpu ta dengdun lo. Jilat along Diphu Govt. College aphijongke lahenlo adunthu a college lo. Laso pen anparta Dongkamukam along Karbi Riso-Nimso Asong (KRNA) pu isi riso-ejang asong seng lo. Labangso asong asaihem lake ARO asaihem adungsi do, nonke hadak ASDC asaihemsi dolo. 1984 aningkan Diphu KASA Stadium along ingdengkep Karbi Riso- Nimso Rong’aje (KYF) katalon ke neliphan chikimo meme alam lo. Rong’aje katalon tirikam amei ameiphu arpu ke nelisi denglo lapen kong-chunbang lake Dhansing Rongpi.

NELIKAI ALONG THEDUNG KACHIKIRLA

1985 aningkan. Halabangso aningkansi Assam Accord (lamdon) chetok lo, Asom Gana Parishad (AGP) ta seng lo lapen Karbi Anglong alongta Peoples Democratic Front (PDF) ta nelitum seng lo. Nelita laso asong a kong-chunbang inutlo. Halabangso aningkan amatsi Assam Legislative Assembly a election ta dokok lo. PDF ta Karbi Anglong pen bangkethom pithur dunlo lapen labangso angbong Baithalagso a constituency pen neli inutvet ansi hai’unchot lo. Election aphrang PDF lapen AGP angbong isi lamdon kachetok do. Halabangso alamdon atengpen election angthek (result) jatle klang sita la’hini ratchari asong ke dorappetji pusi lamthe kedengtang do. Bonta AGP atum sorkar sengdet aphi neliphan ministry along nangthap ponpedet lo. Laso ajok Karbi Anglong ratchari hamphang along ning kangsamse dokok lo. Inglong ajilat arat aphan kachongthui lapen kelang’re alamsi klang pangcheng lo. Havar along puthot thoi-inglong kachethak lapen tribal-non tribal kachekak alam nangklang lo.

1986 aningkan Aru (May) achiklo penang’an riso-ejang, locharli, hamphang asong, jutang asong, lammet asong lapen kaprek kaprek tribal asong aphan pangrumsi Autonomous State Demand Committee (ASDC) seng lo. PDF ta labangso asong along kacherapdun isi asong lo. ASDC ahinpen angthun jutjepin rat kachesong asai angdeng deng lo. Kithihek apor angbongsi labangso kachesong rat akachesong mandet lo lapen hamphang atok-ano anta chetangphlup lo. Ke’ongdung kheiso atum ta labangso akachesong along nangcheto dunlo. Kecheng akoke neliphan ASDC along nangthap ponpe. Labangso arlo isi atomoso do.

ASDC ke angtan cheklangkle mate arlo (underground) asong left political party-Communist Party of India (Marxist Leninist)- Liberation pu atumsi kacharipon. Keongdung ASDC asongjapo atum halabangso asong pen kacherap do. Nelimethang ta labangso asong klembangphu lo. Bonta nelike ASDC along ave. Atheke 1985 aningkan election aphrang AGP lapen PDF angbong lamdon kachetok ateng pen neliphan AGP along nang pedodun toi lo. Lasi neli amenchotsi kedodun sita AGP klem bangphu mandet lo. PDF pen AGP along kedodun ke neli inuvet anchot lo. PDF asong ahin pensi labangso alam kaperai lo. Bonta PDF asongja ahinpen labangso alam paklangdak dedet ajok Karbi Anglong arat lapen PDF song arlo ke neli jonguingsi PDF asong che’o pen AGP ratchari asong along dunjui pusi matha lo.

MLA mandet aphi neli Assembly angkang lapen MLA hostel alongsi ongdung apor ke do nangkok lo. AGP a MLA atum pensi dorappet nangkok lo lapen alanglitum pensi kedo-kedam klem nangkok lo. Laso avarmon angbong neli donopin ansi man lo.

Neli ASDC pen cherap longledet lo. Laanchot kali CPI- ML asong inut abangphu pu kachepaklang ji ta un’edet lo. CPI-ML asongja atum neliphan MLA hostel angtansi joijoi pen kangni amei along nanghang pon titi lo. Halaso amei along songja atumpen assembly arlo lapen angtan keklem nangji asai asik-alet lapen kevangji arni aphan kachesong asai aphan kamathamek heihui chingvai pon lo. Athak ke AGP klem bangphu angthek chipibomsi neli song a legislature amei along ta ingnidun nangkok lo. Assembly arlo ason ason alam aphuthak kaningje dunji ning kehang do puvoiphit sita sorkar charibom asong kedo inut akimi a MLA pinak amat lahai alam paklangdun un’e’det lo.

1986 aningkan ASDC sengdet aphi Karbi Anglong arlo hemprek apharman rat thurpak kachesong nangcheng lo. State Govt. atum labangso kachesong aphan jakong pen berthipji asai deng lo. Police atumpen chepho lo, kenep-kangnang, hile ke’ap ason sailangno dokok lo. Nelihin pen lahai aphuthak Assembly arlo lapen press angno paklang lo. Kachesong aphiong nang’ingtang ong-ong lo. 1989 aningkan Karbi Anglong Autonomous Council a election kedo ahut ASDC ta electon chepate dunji aphan lamthe deng lo. State Govt. authority lapen ajak kiding Congress aratchari ajakong pen kachesong nang ajok ASDC ta thedung kachedan (challenge) nangjike thek’lor lo. KAPC ahinpen Samsing Hanse ke halabangso ahut minister man lo lapen AGP pen alangli cheme’o. Lasi alangli ke ASDC aphan kaperemji kabor’iji dojike thekdak alam lo. ASDC aphan election ahut pachethang joimuchotji aphan AGP sorkar along neliphan minister kapeman kenangsot pura CPI-ML ahinpen lamthe deng lo. Laso aphi election dolo lapen ASDC si Karbi Anglong Autonomous Council kachari ajakong cherai lo. Election aphijong non a Bodoland ahavar Bhumka along Assam Police atum tribal a’soarlomar aphan cholangrem aphan pinremsi neli minister arpu cheobub lo. Lasopen aphike neli AGP penta vangjui lo lapen ASDC mate hemprek kachesong kacherap dunji aphan joivan lo.

AUTONOMOUS STATE KACHESONG LAPEN MOU ALAMDON

Halaso ahut hemprek kehang ingtangrak pen kachesong dobom lo. ASDC atumsi Karbi Anglong lapen aphithu North Cachar Hills autonomous council chari-chalon bom lo. Jilat hini along kedo inghoi pho MLA ta ASDC si haidet lo. Anchot kali isivet MP anghoi ta cherai longdet lo. Kachesong asai dobom angbongsi central lapen state govt. pen chingvai chingsai ta dobom lo. Isi apor Assam Govt. atum ASDC charibom a council nang phriphun lo. Laso aphuthak ASDC ahinpen rat thurpak chesong lo lapen high court along lamhoi mate case pidet lo. Kepadu puthot counci pangnithu nangkok lo.

Hemprek kehang alam central govt. an kepon lapen sorkar aphan kapadengdetji asai kejoike kali. Laso aphuthak epak choningri chongduk alo mate memorandum ketok lapen Prime Minister kalite Union Home Minister pen kachetongdam long ta sungpik an. Central Govt. along hemprek alam kethanji aphan penang’an chepeduk nangkok lo lapen penang rambeng-ramphan kappon nangkok lo. Bonta sorkar atum labangso alamthe kenangsot pu mathathetik ke laso kehang aphrang keponji ta joike kali. Lasi state lapen national angdeng rat kachesong alam keponi aphanta rat kachesong pedoponbom pen anpar ta press media aphan pakroi nangji alamta kenangsot dokok lo. Assembly along nelitum a MLA dokok ajok state level along keklem kedam joimuchot lo. Haputhu ihin anat, inut a MP kedo lapen CPI-ML kachedon dokok ajok detpi adang hemprek kachesong alamthe kapachethang lapen kepangdang amo akerap long lo. Press media along penang’an abangphu lapen thek-reset atumpen kachingvai anparta lamthe chepachoi aphuthak nelitum penang’an ardi pipon. Lasonthot si prekjam hamphang lapen ratchari ajakong pen chetong lapen kachingvai chingsai asai pedobom lo. Methang aphan thekpik repik pu kachematha saiphu atumpen kachingvai chingsai ta kejoike alam kali. Laso aphan ta nelitum penang’an chisik chedang nangkok lo. Aron (Law) aphuthak kethek lapen nongnam kachethang a’advocate atumpen bidisore ensi nelitum alam ajor lapen kelong nangji aron kedo aphuthak chisik-chedang lo. Bharat kachari aron alo Sixth Schedule, 244(A) angdeng, state re-organisation aron lapen kaprek ongdung kenangsot alo nelitum lang parsik nangkok lo. Songja atum angbong lahai alamthe kachingvai lapen lamkachihili ta dolo. Kachesong along kedo penang’an asong- ASDC, KSA, KNCA ahongjai along ta lahai alamthe ponsi chingvai chingsai lo. Lahai doan chingvai chingsaidet aphi puthot kachesong asai angdeng lapen kachesongji asik-alet aphuthak lamthe deng lo. Laso kadokave kabor’i lapen chingvai chingsai ajoksi 1995 aningkan India sorkar, Assam sorkar ASDC, KSA, DSU, lapen NCHSF angbong kachekroi alamdon mate Memorandum of Understanding- MoU chetok lo. Ahok’tema lake hemprek alamdon kali, bonta laso aMoU ajoksi detchari aron alo larphun lo lapen autonomous council aphan legislative lapen executive ajakong nangpi lo

(This is a translated version of “MY POLITICAL DAYS” written by Holiram Terang)

Share This Article
Holiram Terang
Holiram Terang
Articles: 3

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *